زیر ساخت های ارتباطی مساله نشاط در اسلام
30 بازدید
ناشر: وحدت بخش
نقش: نویسنده
شابک: 978-600-5223-45-3
سال نشر: 1391
تعداد جلد : 1
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
شماره چاپ : 1
زبان : فارسی
موضوع نشاط و امید موضوعی است که از ابتدا شکل گیری تمدن بشر مورد دغدغه بشر بوده و اندیشمندان و متفکران بزرگ در چارچوب تبیین حیات انسانی و زندگی مطلوب به بحث و گفتگو پیرامون آن پرداخته اند و در دوران معاصر نیز علیزغم رشد فناوری های نوین که به همراه خود آسایش نسبی را در زندگی افراد به ارمغان آورده است، موضوع آرامش و نشاط و امید به آینده از جمله مهم ترین گمشده های بشری قلمداد می شود که جوامع بشری را واداشته با بررسی سیاست های اجتماعی و مولفه های تاثیر گذار بر این مهم، سیاست های جدیدی را برای دستیابی مردم به رضایتمندی، آرامش ونشاط واقعی تدوین و اجرا نمایند. دین مبین اسلام نیز که کامل ترین دین های الهی به شمار می رود و برنامه جاودانی برای حیات طیبه بشر در دنیا و آخرت ارائه نموده، به موضوع مهم نشاط فردی و اجتماعی در شوون مختلف زندگی بشری اشاره و تاکید دارد و با تبیین دقیق نشاط واقعی و با جداسازی آن از فرح و شادی کاذب و گناه آلود، دستورالعمل های ویژه ای را برای ایجاد و تعمیق نشاط و شادی واقعی در زندگی فردی و اجتماعی انسان صادر نموده است که تاسی صحیح به این دستورالعمل های الهی، بشر را به زندگی طیبه سرشار از رضامندی و شور و نشاط که سر منشا سایر فعالیت های سازنده است رهنمون می سازد. تحقیقات و پژوهش های انجام گرفته در حوزه شادی و نشاط، نشانگر آن است که مهم ترین مولفه در ایجاد نشاط و به دنبال آن گسترش فعالیت های سازنده افراد در زندگی فردی و اجتماعی آنان و در سطح کلان دستیابی به توسعه پایدار و همه جانبه، شاخص سطح رضایت یا احساس رضایتمندی افراد از شرایط فردی و اجتماعی است. "رضامندی" در حقیقت نوعی ارزیابی درونی است که افراد نسبت به شرایط و انتظاراتی که دارند، از آن برخوردار بوده و به میزانی که ارزیابی آن ها با انتظارات انطباق نداشته باشد به سوی نارضایتی و ارزیابی منفی جهت گیری می نماید. عوامل، زمینه ها و شرایط احتماعی و روانی متفاوتی می تواند موجب رضایت و یا نارضایتی شوند اما نقش نیازها و ارزش ها در بروز "رضایت" نقشی بنیادین محسوب می گردد. تامین و ارضاء نیازهای متفاوت فردی، اجتماعی، اقتصادی، و همچنین بهره مندی افراد از مواهب و امتیازات با ارزش اجتماعی مقدمه بروز و تقویت رضامندی است و بالعکس احساس محرومیت ناشی از فقدان بهره مندی از امتیازات، ارزش ها و مواهب اجتماعی بویژه در مقایسه با دیگران زمینه بروز نارضایتی می گردد. به میزانی که اعضای جامعه، شرایط حاکم بر روابط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را تبعیض آمیز، غیرعادلانه و ناباربر ارزیابی می نمایند، نارضایتی تعمیق می گردد. بویژه نقش مقایسه شرایط فردی و گروهی با دیگران در بروز احساس منفی ناشی از تبعیض و بی عدالتی نقش کلیدی محسوب می شود. رضامندی و نارضایتی در حقیقت پدیده ای سیال و نسبی و تابع زمان و مکان هستند که دائما در حال بروز، تعدیل و تعمیق است و به میزانی که شاخص های نارضایتی و یا رضامندی رشد یا کاهش می یابد، احساس شادی و نشاط نیز دستخوش تغییر می گردد و بدیهی است کاهش احساس شادی و نشاط واقعی منجر به برخی آسیب های اجتماعی می گردد که از جمله آن آسیب ها، توسل افراد به برخی ناهنجاری های اجتماعی جهت کسب برخی شادی های کاذب می باشد که در این چارچوب می توان به پدیده هایی نظیر ترویج انواع موسیقی ها، استفاده از قرص های روان گردان و اکستازی اشاره نمود و یا افراد متوسل به اقداماتی می گردند که به زعم آن ها موجب فراموشی یا حل مشکلات می شود نظیر اعتیاد به مواد مخدر خاص، خودفروشی، طلاق، خودکشی و یا این که افراد در تقابل با جامعه و آن چه که باعث بروز شرایط نامطلوب برای آن ها شده است، به اقدامات منفی خشونت¬آمیز علیه فرد یا افراد و یا در سطح بالاتر علیه نظام سیاسی دست می زنند و یا تقابل منفی خود را در عدم پذیرش مطلوب مسئولیت پذیری در حوزه کاری و اجتماعی بروز می دهند. اهمیت مقوله رضامندی به اندازه ای است که حضرت علی (ع) در نامه معروف خویش به مالک اشتر، جامع ترین امور در نزد والی را جلب رضایت مردم بیان فرموده اند. چرا که صاحبان اصلی حکومت ها مردم هستند و مردم نوعا به دنبال آن هستند که نتیجه توسعه یافتگی کشور را در حل مسائل اصلی و روزمره خود ببینند. بنابراین اهمیت موضوع لزوم توسعه ارتقاء شاخص سطح رضامندی ایجاب می کند با شناسایی دقیق همه عوامل و مولفه هایی که سلبا یا اثباتا و به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم این شاخص را تحت تاثیر خود قرار می دهند برنامه جامعی جهت ارتقاء این شاخص و مقابله با آن چه موجب کاهش این شاخص می شود، تدوین گردد مطالعات تئوریک نشان می دهد که جامعه شناسی و روان شناسی قرن بیستم بیشتر بر عوامل منفی( آسیب ها و ناهنجاری های اجتماعی) و هیجانات منفی نظیر افسردگی و اضطراب تمرکز یافته است تا برهیجانات مثبتی نظیر شادی و نشاط هدف مطالعات روان شناسی و جامعه شناختی بیشتر آن بوده است که بیماری های روانی و اجتماعی را مورد بحث و گفتگو قرار می دهد و درمان آن ها هدف اصلی بوده است. به عبارتی دیگر، تعریف سلامت فردی و اجتماعی مترادف فقدان بیماری های روانی و اجتماعی بوده است در حالی که از دهه 1980 به بعد تعریف سلامت تغییر و تحول بسیاری پدید آمده است. متون مرتبط با روانشناسی سلامت و جامعه شناسی تنها به جنبه های منفی در افراد انسانی و جامعه محدود نمی شود همان طور که در تعریف "سازمان بهداشت جهانی" به «سلامت» از جنبه مثبت آن تاکید شده است و فردی واجد سلامت شناخته می شود که به لحاظ زیستی، روانی و اجتماعی از شرایط معینی برخوردار باشد. ویژگی مهم روانی که فرد واجد سلامت می بایست از آن برخوردار باشد، احساس مثبت و احساس رضامندی عمومی از زندگی که شامل خود و دیگران در حوزه های مختلف خانواده، شغل و ... است. احساس نشاط برخاسته از رضامندی کلی هم دارای مولفه های عاطفی و هم مولفه های شناختی است. افراد با احساس نشاط بالا به طور عمده ای هیجانات مثبت را تجربه می کنند و از حوادث و وقایع پیرامون خود ارزیابی مثبتی دارند، در حالی که افراد با احساس غمگینی و بهزیستی پائین حوادث و وقایع پیرامون و موقعیت زندگی شان را نامطلوب ارزیابی می کنند و بیشتر هیجانات منفی نظیر اضطراب، افسردگی و خشم را تجربه می کنند و در یافتن دلایل شادی بیش از دلایل غمگینی و افسردگی تلاش می کنند و شاد بودن را نیز مساوی خوشگذرانی تلقی نمی نمایند. در مجموع در مطالعات گوناگون افراد شاد و با نشاط را با ویژگی های زیر تعریف می کنند: اول آن که: از عزت نفس و احترام به خود بالایی برخوردارند و خودشان را دوست دارند. دوم این که: افراد شاد احساس کنترل شخصی بیشتری را در خود احساس می کنند، آن هایی که در انجام امور بیشتر به توانایی های خود می اندیشند تا به درماندگی و ناتوانی های خویش، با استرس مقابله بیشتری می کنند. سوم آن که: افراد شاد خوش بین هستند. افراد خوش بین با این جملات موافقت کامل دارند که «وقتی با کار جدیدی روبرو شوم، انتظار موفقیت در آن کار را دارم.» این افراد موفق تر، سالم تر و شاد تر از افراد بدبین هستند. چهارم آن که: افراد شادتر برون گرا هستند و در ارتباط و همکاری با دیگران توانمندند، افراد شاد در مقایسه با افراد ناشاد، چه در تنهایی و چه در حضور دیگران، احساس شادی می کنند و از زندگی با خود و دیگران، از زندگی در نواحی گوناگون شهری و روستایی و یا اشتغال در مشاغل گوناگون انفرادی و اجتماعی به یک اندازه لذت می برند. پنجم آنکه: افراد شادی هستند که گذر عمر جوانی و ورود به مرحله میانسالی و کهنسالی را دلیل ناشاد بودن و یا کم شاد بودن ندانسته و برای هر مرحله ای از مراحل عمر دلایل زیادی برای شاد بودن می یابند. در مجموع می توان گفت که عوامل مهمی مانند دین مداری، صفات شخصیتی و وراثتی، مولفه های شناختی، گرایش های اقتصادی و محیطی(تربیتی، جمعیتی) زمینه ساز نشاط به شمار می روند که مهم ترین متغیرهای تاثیر گذار بر میزان نشاط اجتماعی را می توان به شرح ذیل برشمرد: 1-پایبندی به معتقدات دینی و ارزش های نشات گرفته از دین (در نگرش اسلامی اصولا آرامش و نشاط واقعی و پایدار برخاسته از میزان ارتباط با شخص و جامعه با خداوند می باشد.الا بذکر الله تطمئن القلوب) 2- سلامت تن و روان 3-بهره مندی از امنیت فردی و اجتماعی در ابعاد مختلف 4-امید به آینده 5-مقبولیت اجتماعی (بیانگر ارزش، احترام و منزلتی است که برای یک فرد از سوی خانواده و جامعه در نظر گرفته می شود.) 6-عدالت اجتماعی (توزیعی) 7-پایگاه اقتصادی- اجتماعی مناسب 8-تامین معشیت و شغل مناسب 9-حاکمیت فرهنگ تلاش و تکاپو در فرد و جامعه 10-آرامش اجتماعی حادث از رفتار تصمیم گیران سیاسی و حکومتی 11-احساس کارآمدی نظام 12-احساس اثربخشی از فعالیت های فردی، اجتماعی، جامعه و دولت 13-فضای مناسب اخلاق عمومی (به معنای رعایت ارزش های اخلاقی توسط اعضای جامعه است. این ارزش ها شامل راستگویی و صداقت، وفای به عهد، عدم چاپلوسی، عدم دورویی یا همان یکرنگی، توجه به منافع دیگران، خوش رفتاری و برخورد مهربان با دیگران، احترما به دیگران، انصاف و... می شود.) 14-همبستگی اجتماعی (احساس مسئولیت متقابل بین چند نفر یا چند گروه است که از آگاهی و اراده برخوردار باشند.) 15-رضامندی از وضعیت فردی و خانوادگی با عنایت به مراتب فوق و با تاکید مجدد بر محوری بودن مولفه "رضامندی" از شرایط عمومی کشور در حوزه های مختلف و تاثیرات آن بر زندگی فردی و اجتماعی مردم در تعمیق روحیه نشاط پایدار و با توجه به هشدار مراکز ذیربط علمی و مراجع ذیصلاح به کاهش میزان حس شادی و نشاط در اقشار جامعه بویژه جوانان وزنان و سالمندان بدین وسیله به منظور تحقق پایدار روحیه نشاط و شادابی اجتماعی در بین اقشار جامعه ابتدا به ضرورت وجود برخی فرهنگ های مورد نیاز جهت برقراری نشاط پایدار در جامعه به اختصار اشاره می شود. فرهنگ های موثر بر ایجاد نشاط اجتماعی: 1-فرهنگ اعتماد و پاسداشت ارزش های دینی 2-فرهنگ ترویج روحیه مثبت گرایی و فرصت سازی 3-فرهنگ شورانگیزی با استفاده از نمادهای ملی و دینی 4-فرهنگ سازی نشاط (با ارزشی مثبت گذاشتن روی نشاط و شادابی) مانند فرهنگ کار 5-فرهنگ استقلال و پایداری که موجب عزت نفس و غرور ملی می شود 6-فرهنگ ورزش 7-فرهنگ تغذیه و بهداشت مناسب 8-فرهنگ تداوم و همیاری بر تقوا (تعاونوا علی البر و التقوی) 9-فرهنگ مسئولیت پذیری عمومی 10-فرهنگ احترام به هویت ملی و دینی 11-فرهنگ احترام به دانش و دانش آموزی 12-فرهنگ احترام به خانواده 13-فرهنگ کار و تلاش و احساس مفید بودن